काठमाडौं । कुकुरलाई संसारकै सबैभन्दा संवेदनशील घ्राण शक्ति भएको जनावरमध्ये एक मानिन्छ। वैज्ञानिक अध्ययनअनुसार कुकुरको नाक मानिसको तुलनामा करिब १० हजार गुणासम्म बढी शक्तिशाली हुने बताइन्छ। यही असाधारण क्षमताका कारण कुकुरले मानिसको भावना, स्वास्थ्य अवस्था तथा सम्भावित खतरा समेत सहजै पहिचान गर्न सक्छ।

मानिसको नाकमा करिब ६० लाख घ्राण रिसेप्टर हुने गर्छन् भने कुकुरको नाकमा करिब ३० करोडसम्म घ्राण रिसेप्टर हुने वैज्ञानिक तथ्यले देखाएको छ। यही कारण कुकुरले अत्यन्त सूक्ष्म गन्धसमेत छुट्याउन सक्षम हुन्छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार कुकुरले मानिसको डर, तनाव तथा विभिन्न रोगसँग सम्बन्धित शरीरबाट निस्कने गन्धसमेत पहिचान गर्न सक्छ। पछिल्लो समय क्यान्सर, मधुमेह, पार्किन्सनजस्ता रोग पत्ता लगाउन समेत कुकुरको प्रयोगबारे विभिन्न अनुसन्धान भइरहेका छन्।

त्यति मात्र होइन, केही अनुसन्धानले कुकुरले मानिसको मृत्यु नजिकिँदै गर्दा शरीरमा हुने रासायनिक परिवर्तनबाट उत्पन्न गन्धसमेत महसुस गर्न सक्ने संकेत गरेका छन्। यही असाधारण क्षमताका कारण कुकुरलाई सुरक्षा, उद्धार, अनुसन्धान तथा स्वास्थ्य क्षेत्रमा समेत महत्वपूर्ण सहयोगीका रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ।